गॅस सिलेंडरच्या किंमतीत मोठी वाढ; जाणून घ्या आजचे नवीन दर. Commercial LPG Cylinder Price

Commercial LPG Cylinder Price – १ फेब्रुवारी २०२६ ची पहाट. संपूर्ण देशाचे लक्ष संसदेकडे लागलेले होते. केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण आपला सलग आणि ऐतिहासिक ‘केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२६’ (Union Budget 2026) सादर करण्यासाठी सज्ज झाल्या होत्या. नोकरदार वर्ग, शेतकरी आणि व्यावसायिक, प्रत्येकाच्या मनात एकच आशा होती – यंदाच्या बजेटमध्ये करात सवलत मिळेल का? महागाई कमी होईल का? पण अर्थमंत्र्यांनी आपली लाल बॅग (किंवा टॅबलेट) उघडण्यापूर्वीच, देशातील तेल कंपन्यांनी महागाईचा पहिला हप्ता जनतेच्या पदरात टाकला.

देशातील प्रमुख सरकारी तेल विपणन कंपन्यांनी (OMCs) व्यावसायिक एलपीजी सिलेंडरच्या (Commercial LPG Cylinder) किंमतीत मोठी वाढ जाहीर केली. ही वाढ केवळ काही रुपयांची नसून, प्रति सिलेंडर तब्बल ४९ रुपयांनी करण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे, ही वाढ बजेटच्या दिवशीच, म्हणजे १ फेब्रुवारीपासून लागू झाली आहे. या निर्णयामुळे हॉटेल व्यावसायिक, रेस्टॉरंट्स आणि छोट्या खाद्यपदार्थांच्या गाड्या चालवणाऱ्यांच्या खिशाला मोठी कात्री लागणार आहे.

एकीकडे घरगुती गॅस सिलेंडरच्या (Domestic LPG) किंमती स्थिर ठेवून गृहिणींना दिलासा दिला असला, तरी व्यावसायिक गॅसच्या दरवाढीचा अप्रत्यक्ष फटका (Indirect Impact) हा शेवटी सामान्य ग्राहकालाच बसणार आहे. या विस्तृत लेखात आपण या दरवाढीचे विश्लेषण, त्याची कारणे, देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर होणारा परिणाम आणि सामान्य माणसाने याला कसे सामोरे जावे, याचा सविस्तर आढावा घेणार आहोत.

दरवाढीचे गणित: काय महागले आणि काय स्वस्त राहिले?

तेल कंपन्यांनी जाहीर केलेल्या नवीन दरांचा थेट परिणाम १९ किलोच्या व्यावसायिक सिलेंडरवर झाला आहे. चला, या दरवाढीची आकडेवारी समजून घेऊया.

व्यावसायिक सिलेंडर (१९ किलो): दरात मोठी उसळी

ऑइल मार्केटिंग कंपन्यांच्या वेबसाइटवर उपलब्ध माहितीनुसार, १९ किलोच्या निळ्या रंगाच्या (व्यावसायिक) सिलेंडरच्या किंमतीत सरासरी ४९ रुपयांची वाढ झाली आहे. देशातील चार प्रमुख महानगरांमधील जुने आणि नवीन दर खालीलप्रमाणे आहेत:

शहर (City)	जुना दर (जानेवारी २०२६)	नवीन दर (१ फेब्रुवारी २०२६)	वाढ (रुपये)
दिल्ली	₹१,६९१.५०	₹१,७४०.५०	₹४९.००
मुंबई	₹१,६४३.००	₹१,६९२.००	₹४९.००
कोलकाता	₹१,८०५.००	₹१,८४४.५०	₹३९.५०
चेन्नई	₹१,८५०.५०	₹१,८९९.५०	₹४९.००

(टीप: स्थानिक कर आणि वाहतूक खर्चामुळे वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये या दरांमध्ये किरकोळ तफावत असू शकते.)

घरगुती सिलेंडर (१४.२ किलो): मोठा दिलासा

या सर्व गोंधळात एक चांगली बातमी म्हणजे, घरगुती वापरासाठी लागणाऱ्या १४.२ किलोच्या लाल सिलेंडरच्या किंमतीत कोणताही बदल झालेला नाही. यामुळे मध्यमवर्गीय कुटुंबांना तात्पुरता दिलासा मिळाला आहे.

• दिल्ली: ₹८५३
• मुंबई: ₹८५२.५०
• पुणे: साधारणतः ₹८५५ च्या आसपास

घरगुती गॅसच्या किंमती स्थिर ठेवणे हा सरकारचा एक धोरणात्मक निर्णय असू शकतो, विशेषतः जेव्हा महागाईचा दर हा संवेदनशील मुद्दा बनला आहे.

सलग दुसऱ्या महिन्यात दरवाढ: जानेवारी ते फेब्रुवारी २०२६ चा प्रवास Commercial LPG Cylinder Price

ही वाढ अचानक झालेली नाही. जर आपण मागील काही महिन्यांचा आलेख पाहिला, तर लक्षात येईल की व्यावसायिक सिलेंडरच्या किंमती सतत वाढत आहेत.

• नोव्हेंबर व डिसेंबर २०२५: या काळात काही प्रमाणात कपात करण्यात आली होती, ज्यामुळे व्यावसायिकांना हायसे वाटले होते.
• १ जानेवारी २०२६: नवीन वर्षाच्या पहिल्याच दिवशी सिलेंडरच्या किंमतीत तब्बल ₹१११ ची वाढ करण्यात आली होती.
• १ फेब्रुवारी २०२६: पाठोपाठ दुसऱ्या महिन्यात ₹४९ ची वाढ.

म्हणजेच, अवघ्या दोन महिन्यांत व्यावसायिक गॅस सिलेंडरच्या किंमतीत सुमारे ₹१६० ची वाढ झाली आहे. छोट्या हॉटेल चालकांसाठी किंवा टपरीवर चहा विकणाऱ्यांसाठी ही वाढ न परवडणारी आहे. वर्षाच्या सुरुवातीलाच झालेली ही वाढ आगामी आर्थिक वर्षासाठी चिंतेची बाब ठरू शकते.

ही दरवाढ का होते? (कारणे आणि विश्लेषण)

सामान्य माणसाला नेहमी प्रश्न पडतो की, “गॅसच्या किंमती दर महिन्याला का बदलतात?” याचे उत्तर जागतिक अर्थकारण आणि भू-राजकीय (Geopolitical) परिस्थितीमध्ये दडलेले आहे.

आंतरराष्ट्रीय क्रूड ऑइल आणि गॅसच्या किंमती

भारत आपली इंधनाची गरज भागवण्यासाठी ८०% पेक्षा जास्त आयातीवर अवलंबून आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात ‘ब्रेंट क्रूड’ (Brent Crude) आणि एलपीजीचे बेंचमार्क दर (Saudi Aramco Contract Price) बदलले की, त्याचा थेट परिणाम भारतीय बाजारावर होतो. सध्या जागतिक पातळीवर थंडीच्या मोसमामुळे ऊर्जेची मागणी वाढली आहे, ज्यामुळे किंमती वधारल्या आहेत.

रुपयाचे मूल्य (Currency Fluctuation)

इंधन आयात करण्यासाठी भारताला अमेरिकन डॉलर्समध्ये पैसे मोजावे लागतात. जर डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपया कमकुवत झाला, तर आयातीचा खर्च वाढतो. २०२६ च्या सुरुवातीला रुपयाच्या मूल्यात झालेली घसरण हे देखील या दरवाढीचे एक कारण असू शकते.

लाल समुद्रातील तणाव (Red Sea Crisis)

जागतिक वाहतूक मार्गांवर, विशेषतः सुएझ कालवा आणि लाल समुद्रात, जर तणावाचे वातावरण असेल किंवा जहाजांच्या वाहतुकीला विलंब होत असेल, तर विम्याचा खर्च (Insurance Cost) आणि फ्रेट चार्जेस (Freight Charges) वाढतात. हे वाढीव खर्च तेल कंपन्या ग्राहकांवर ढकलतात.

सबसिडी आणि डिरेग्युलेशन

घरगुती गॅसवर सरकार काही प्रमाणात नियंत्रण ठेवते, परंतु व्यावसायिक गॅस पूर्णपणे बाजारभावावर (Market Driven) अवलंबून आहे. त्यामुळे जागतिक बाजारात थोडे जरी बदल झाले, तरी त्याचे प्रतिबिंब व्यावसायिक दरांमध्ये लगेच दिसते.

या दरवाढीचा तुमच्या खिशावर कसा परिणाम होईल? Commercial LPG Cylinder Price

जरी तुमच्या घरच्या सिलेंडरची किंमत वाढली नसली, तरी या दरवाढीचा ‘डोमिनो इफेक्ट’ (Domino Effect) तुमच्या दैनंदिन खर्चावर होणार आहे. तो कसा, ते पाहूया:

बाहेरचे जेवण महागणार

हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स, ढाबे आणि अगदी रस्त्यावरील वडापावच्या गाड्यांवर १९ किलोचा व्यावसायिक सिलेंडर वापरणे बंधनकारक आहे. जेव्हा इंधनाचा खर्च वाढतो, तेव्हा हॉटेल मालकांकडे दोनच पर्याय असतात:

• मेनूमधील पदार्थांच्या किंमती वाढवणे.
• किंवा पदार्थांची क्वांटिटी (Quantity) कमी करणे.त्यामुळे आता एक कप चहा किंवा जेवणाची थाळी महाग होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

लग्नसोहळे आणि कार्यक्रमांचा खर्च वाढणार

फेब्रुवारी महिना हा भारतात लग्नसराईचा काळ असतो. केटरिंग सर्व्हिसमध्ये गॅसचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो. गॅस महाग झाल्यामुळे केटरर्स आपले दरपत्रक (Rate Card) बदलू शकतात, ज्यामुळे आयोजकांचे बजेट कोलमडण्याची शक्यता आहे.

महागाईचा निर्देशांक (Inflation Rate)

जेव्हा वाहतूक आणि अन्नपदार्थांचे दर वाढतात, तेव्हा त्याचा परिणाम ग्राहक किंमत निर्देशांकावर (CPI) होतो. महागाई वाढल्यास रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) व्याजदरात कपात करण्यास टाळाटाळ करू शकते, ज्याचा परिणाम गृहकर्ज आणि इतर कर्जांच्या हप्त्यांवर (EMI) होऊ शकतो.

छोट्या उद्योगांचे संकट

बेकरी, स्वीट होम (मिठाईची दुकाने) आणि लॉन्ड्री (इस्त्री करणारे) यांसारखे व्यवसाय गॅसवर अवलंबून असतात. सलग दोन महिन्यांच्या दरवाढीमुळे या छोट्या व्यापाऱ्यांचा नफा (Profit Margin) कमी होईल. अनेक छोटे व्यवसाय यामुळे डबघाईला येण्याची भीती असते.

अर्थसंकल्प २०२६: अपेक्षा आणि वास्तव

निर्मला सीतारमण जेव्हा बजेट सादर करत होत्या, तेव्हा या दरवाढीने एक विचित्र विरोधाभास निर्माण केला. सरकारकडून अपेक्षा होत्या की:

1. जीएसटी (GST) मध्ये कपात: सध्या व्यावसायिक सिलेंडरवर १८% जीएसटी आकारला जातो, तो कमी करून ५% करावा, अशी मागणी हॉटेल असोसिएशनकडून वारंवार होत आहे.
2. सबसिडीची मागणी: कोरोना काळानंतर सावरणाऱ्या हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्राला (Hospitality Sector) विशेष सवलतीची गरज होती.

परंतु, दरवाढीच्या निर्णयाने या अपेक्षांना धक्का दिला आहे. आता बजेटमधील इतर तरतुदींमुळे या क्षेत्राला काही दिलासा मिळतो का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.

गॅस दरवाढ आणि राजकीय समीकरणे

भारतात इंधनाचे दर हा नेहमीच संवेदनशील राजकीय मुद्दा राहिला आहे. २०२६ मध्ये अनेक राज्यांमध्ये स्थानिक निवडणुका किंवा विधानसभेची तयारी सुरू असू शकते. अशा वेळी दरवाढ होणे हे विरोधकांच्या हातात आयते कोलीत मिळण्यासारखे आहे.

सरकारची रणनीती अशी दिसते की, घरगुती मतदारांना (विशेषतः महिलांना) नाराज न करण्यासाठी घरगुती गॅसचे दर स्थिर ठेवले आहेत. प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजनेअंतर्गत (PMUY) मिळणाऱ्या सबसिडीमुळे गरीब कुटुंबांना संरक्षण मिळते, पण शहरी मध्यमवर्गाला मात्र अप्रत्यक्ष महागाईचा सामना करावा लागतो.

भविष्यातील पर्याय: आपण काय करू शकतो?

गॅसचे दर हे आपल्या हातात नाहीत, पण त्याचा वापर आणि पर्यायी मार्ग शोधणे आपल्या हातात आहे. व्यावसायिक असो वा घरगुती वापरकर्ता, आता ‘ऊर्जा संक्रमण’ (Energy Transition) कडे वळणे काळाची गरज आहे.

पीएनजी (PNG) चा वापर वाढवणे

शहरांमध्ये आता पाइप नॅचरल गॅस (PNG) उपलब्ध होत आहे. एलपीजीच्या तुलनेत हा गॅस स्वस्त आणि सुरक्षित असतो. व्यावसायिक आस्थापनांनी शक्य असल्यास पीएनजी कनेक्शन घेणे फायद्याचे ठरू शकते.

इंडक्शन आणि इलेक्ट्रिक उपकरणे

ज्या वेगाने गॅसचे दर वाढत आहेत, त्या तुलनेत वीजेचा वापर करून स्वयंपाक करणे काही अंशी स्वस्त पडू शकते. व्यावसायिक किचनमध्ये हाय-पॉवर इंडक्शन शेगड्यांचा वापर वाढू शकतो.

सौर ऊर्जा (Solar Cooking)

मोठ्या केटरिंग व्यवसायांसाठी किंवा संस्थांसाठी (शाळा, वसतिगृहे) सौर ऊर्जेवर चालणाऱ्या वाफेच्या प्रणाली (Solar Steam Cooking System) बसवणे ही एक वेळची गुंतवणूक असली तरी, दीर्घकाळात ती खूप फायदेशीर ठरते. शिर्डीच्या साईबाबा संस्थानचे उदाहरण यासाठी प्रसिद्ध आहे.

गॅस बचत करण्याच्या टिप्स

1. बर्नरची देखभाल: निळी ज्योत येत नसेल तर बर्नर साफ करा, कारण पिवळी ज्योत गॅस वाया घालवते.
2. प्रेशर कुकरचा वापर: उघड्या भांड्यात शिजवण्यापेक्षा कुकरमध्ये अन्न लवकर शिजते आणि ५०% पर्यंत गॅस वाचतो.
3. भिजवलेले कडधान्य: डाळी किंवा कडधान्ये शिजवण्यापूर्वी भिजवून ठेवा, ज्यामुळे शिजवण्याचा वेळ आणि गॅस दोन्ही वाचेल.

निष्कर्ष: अनिश्चिततेच्या काळात संयम महत्त्वाचा

१ फेब्रुवारी २०२६ ची सकाळ व्यावसायिक क्षेत्रासाठी नक्कीच धक्कादायक ठरली आहे. ४९ रुपयांची ही वाढ केवळ आकडा नसून, ती बाजारातील अस्थिरतेचे प्रतीक आहे. आंतरराष्ट्रीय परिस्थिती पाहता, इंधनाचे दर नजीकच्या काळात कमी होण्याची चिन्हे धूसर आहेत.

बजेट २०२६ मधून सरकार काय नवीन धोरणे आणते, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल. कदाचित हरित ऊर्जेला (Green Energy) प्रोत्साहन देण्यासाठी सरकार काही मोठ्या घोषणा करेल, ज्यामुळे भविष्यात एलपीजीवरील अवलंबित्व कमी होईल.

तोपर्यंत, सामान्य नागरिक आणि व्यावसायिकांनी आपल्या खर्चाचे नियोजन करणे आणि ऊर्जेच्या प्रत्येक युनिटचा शहाणपणाने वापर करणे, हेच सध्याच्या परिस्थितीत शहाणपणाचे लक्षण आहे. महागाईचे हे चक्र चालूच राहणार आहे, पण योग्य नियोजन आणि पर्यायी साधनांचा वापर करून आपण त्याची तीव्रता नक्कीच कमी करू शकतो

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

१. घरगुती गॅस सिलेंडरच्या किंमतीत वाढ झाली आहे का?

नाही, १४.२ किलोच्या घरगुती गॅस सिलेंडरच्या किंमतीत १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी कोणताही बदल झालेला नाही.

२. व्यावसायिक सिलेंडर किती रुपयांनी महागला आहे?

१९ किलोचा व्यावसायिक सिलेंडर ४९ रुपयांनी महाग झाला आहे.

३. मुंबईत आता व्यावसायिक सिलेंडरची किंमत काय आहे?

मुंबईत १९ किलोच्या सिलेंडरची नवीन किंमत १,६९२ रुपये झाली आहे.

४. गॅसचे दर दर महिन्याला का बदलतात?

आंतरराष्ट्रीय बाजारातील क्रूड ऑइलचे दर आणि डॉलर-रुपया विनिमय दर यांचा आढावा घेऊन तेल कंपन्या दर महिन्याच्या १ तारखेला दर निश्चित करतात.

(हा लेख माहितीच्या उद्देशाने लिहिला असून, वाचकांनी अचूक आणि अद्ययावत दरांसाठी इंडियन ऑइल किंवा संबंधित कंपनीच्या अधिकृत वेबसाइटला भेट द्यावी.)
Commercial LPG Cylinder Price