Gharkul List 2025 : “स्वतःचे हक्काचे घर असावे,” हे स्वप्न उराशी बाळगून जगणाऱ्या ग्रामीण भागातील लाखो बांधवांसाठी २०२५ हे वर्ष आशेचा किरण घेऊन आले आहे. ऊन, वारा आणि पावसाचा सामना करत कच्च्या घरात दिवस काढणाऱ्या कुटुंबांसाठी केंद्र सरकारने प्रधानमंत्री आवास योजना – ग्रामीण (PMAY-G) अंतर्गत नवीन घरकुल लाभार्थी यादी (Gharkul List 2025) जाहीर केली आहे.
केवळ चार भिंती आणि छत नव्हे, तर आत्मसन्मानाने जगण्याचा अधिकार या योजनेच्या माध्यमातून गरीब कुटुंबांना मिळत आहे. पूर्वी घरकुलाच्या यादीत नाव शोधण्यासाठी किंवा अनुदानाची माहिती घेण्यासाठी सरकारी कार्यालयांचे उंबरठे झिजवावे लागत असत. मात्र, आता डिजिटल इंडिया च्या युगात ही सर्व माहिती एका क्लिकवर उपलब्ध झाली आहे. आजच्या या सविस्तर लेखामध्ये आपण नवीन यादी कशी पाहायची, अनुदानाची रक्कम कशी मिळणार, आवश्यक कागदपत्रे आणि तक्रार निवारण याबद्दलची माहिती घेणार आहोत.
प्रधानमंत्री आवास योजना (ग्रामीण): एक सामाजिक क्रांती Gharkul List 2025
भारताच्या ग्रामीण भागाचा विकास तेव्हाच शक्य आहे, जेव्हा तेथील शेवटच्या घटकाकडे स्वतःचे पक्के घर असेल. २०१६ मध्ये जुन्या ‘इंदिरा आवास योजने’चे पुनर्गठन करून पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ‘प्रधानमंत्री आवास योजना – ग्रामीण’ सुरू केली. ‘सर्वांसाठी घरे’ (Housing for All) हे या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
१. पारदर्शकता: लाभार्थी निवड प्रक्रियेत कोणताही मानवी हस्तक्षेप नसून, सामाजिक, आर्थिक व जात जनगणनेच्या (SECC 2011) आधारे आणि ‘आवास प्लस’ सर्व्हेक्षणानुसार निवड केली जाते.
२. थेट लाभ हस्तांतरण (DBT): घरकुलाचे अनुदान कोणाच्याही हातात रोख स्वरूपात न देता, ते थेट लाभार्थ्याच्या आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात जमा होते. यामुळे भ्रष्टाचाराला पूर्णपणे आळा बसला आहे.
३. महिला सक्षमीकरण: घराची मालकी एकतर कुटुंबप्रमुख महिलेच्या नावावर किंवा पती-पत्नीच्या संयुक्त नावावर असते, ज्यामुळे महिलांना समाजात प्रतिष्ठा मिळते.
४. दर्जेदार बांधकाम: केवळ पैसे देणे हा उद्देश नसून, घर आपत्तीरोधक आणि टिकाऊ असावे यासाठी तांत्रिक मार्गदर्शनही दिले जाते.
घरकुल अनुदानाचे गणित: तुम्हाला नक्की किती पैसे मिळणार?
अनेकदा नागरिकांमध्ये संभ्रम असतो की घरकुलासाठी नक्की किती रक्कम मिळते. २०२५ च्या नवीन अपडेटनुसार ही आर्थिक मदत खालीलप्रमाणे विभागली गेली आहे:
१. मूळ घरकुल अनुदान:
- सपाट/मैदानी प्रदेशासाठी: ₹ १,२०,००० (एक लाख वीस हजार रुपये).
- डोंगराळ, दुर्गम आणि नक्षलग्रस्त भागासाठी: ₹ १,३०,००० (एक लाख तीस हजार रुपये).
२. मनरेगा (MGNREGA) अंतर्गत मजुरी:
घरकुलाचे काम सुरू असताना लाभार्थी स्वतःच्या घरावर मजूर म्हणून काम करू शकतो.
- या अंतर्गत ९० ते ९५ दिवसांची अकुशल मजुरी मिळते.
- सध्याच्या मजुरीच्या दराप्रमाणे ही रक्कम सुमारे ₹ २०,००० ते ₹ २५,००० च्या घरात जाते.
३. स्वच्छ भारत मिशन (शौचालय अनुदान):
घर बांधताना शौचालयाचे बांधकाम अनिवार्य आहे. यासाठी स्वतंत्रपणे ₹ १२,००० चे अनुदान दिले जाते.
थोडक्यात सांगायचे तर:
एका सामान्य क्षेत्रातील लाभार्थ्याला घर, मजुरी आणि शौचालय मिळून एकूण ₹ १,५०,००० पेक्षा जास्त सरकारी मदत मिळते.
अनुदानाचे टप्पे (Installments) कसे मिळतात?
घरकुल मंजूर झाले म्हणजे सर्व पैसे एकदम मिळत नाहीत. कामाच्या प्रगतीनुसार (Geo-tagging केल्यानंतर) हे पैसे हप्त्यांमध्ये जमा होतात:
- पहिला हप्ता: घरकुल मंजुरीचे आदेश (Sanction Order) मिळाल्यानंतर पायाभरणीसाठी (साधारण ₹ १५,००० ते २९,००० राज्यानुसार बदलू शकते).
- दुसरा हप्ता: घराचे जोते (Plinth Level) पूर्ण झाल्यावर.
- तिसरा हप्ता: लिंटल लेव्हल (खिडकीच्या वरचा भाग) पूर्ण झाल्यावर.
- चौथा हप्ता: छताचे बांधकाम आणि प्लास्टर पूर्ण झाल्यावर, तसेच शौचालयाचे काम पूर्ण झाल्यावर.
प्रत्येक टप्प्यावर ग्रामसेवक किंवा जिओ-टॅगिंग अधिकारी येऊन फोटो काढतात आणि ‘आवास सॉफ्ट’ ॲपवर अपलोड करतात, त्यानंतरच पुढचा हप्ता जमा होतो.
घरकुल नवीन यादी २०२५ कशी तपासावी? (Step-by-Step Guide)
तुमच्या गावात कोणाकोणाला घरकुल मंजूर झाले आहे किंवा तुमचे नाव यादीत आहे का, हे पाहण्यासाठी तुम्हाला सायबर कॅफेमध्ये जाण्याची गरज नाही. तुमच्या स्मार्ट फोनवरून तुम्ही हे सहज तपासू शकता.
स्टेप १: अधिकृत वेबसाईटला भेट द्या
सगळ्यात आधी तुमच्या मोबाईलमधील Google Chrome ब्राऊजर उघडा आणि [संशयास्पद लिंक काढली] या भारत सरकारच्या अधिकृत वेबसाईटवर जा.
स्टेप २: ‘Awassoft’ पर्याय निवडा
वेबसाईटच्या मुख्य पानावर (Home Page) तुम्हाला वरच्या मेनू बारमध्ये ‘Awassoft’ हा पर्याय दिसेल. त्यावर क्लिक करा. त्याखाली एक ड्रॉपडाऊन मेनू येईल, त्यातील ‘Report’ या पर्यायावर क्लिक करा.
स्टेप ३: सोशल ऑडिट रिपोर्ट (Social Audit Reports)
आता तुमच्यासमोर एक नवीन पेज उघडेल. यामध्ये अनेक सेक्शन असतील. तुम्हाला खाली स्क्रोल करून ‘H. Social Audit Reports’ या सेक्शनमध्ये जायचे आहे. तिथे ‘Beneficiary details for verification’ या लिंकवर क्लिक करा.
स्टेप ४: माहिती भरा (Filters Selection)
आता डाव्या बाजूला ‘Selection Filters’ असा बॉक्स दिसेल. तिथे अचूक माहिती भरा:
- Select State: तुमचे राज्य निवडा (उदा. महाराष्ट्र).
- Select District: तुमचा जिल्हा निवडा.
- Select Block: तुमचा तालुका निवडा.
- Select Panchayat: तुमच्या गावाची (ग्रामपंचायत) निवड करा.
- Select Year: तुम्हाला २०२४-२०२५ ची यादी हवी असल्याने 2024-2025 निवडा. (किंवा जुनी पहायची असल्यास ते वर्ष निवडा).
- Select Scheme: येथे ‘Pradhan Mantri Awaas Yojana Gramin’ हा पर्याय निवडा.
स्टेप ५: कॅप्चा कोड आणि सबमिट
शेवटी एक गणिताचा प्रश्न (उदा. 45-10 किंवा 20+15) विचारला जाईल. त्याचे अचूक उत्तर बॉक्समध्ये लिहा आणि Submit बटणावर क्लिक करा.
स्टेप ६: यादी डाऊनलोड करा
आता तुमच्या स्क्रीनवर तुमच्या गावाची संपूर्ण यादी दिसेल. यामध्ये लाभार्थ्याचे नाव, बापाचे/पतीचे नाव, नोंदणी क्रमांक (Registration No), मंजूर झालेले वर्ष आणि सद्यस्थिती दिसेल. तुम्ही ही यादी PDF स्वरूपात Download देखील करू शकता.
यादीत कोणती माहिती तपासावी?
यादी पाहताना फक्त नाव पाहून चालणार नाही, तर पुढील गोष्टींची खात्री करा:
- Registration Number: हा क्रमांक लिहून ठेवा, तो भविष्यात ट्रॅकिंगसाठी लागतो.
- Status: तिथे ‘Sanctioned’ (मंजूर) आहे की ‘Verified’ (तपासणी पूर्ण) हे पहा.
- Amount Released: तुमच्या खात्यात आतापर्यंत किती रक्कम जमा झाली आहे, हे येथे दिसते.
घरकुलासाठी पात्रता आणि निकष (Eligibility Criteria)
“माझे नाव यादीत का नाही?” हा प्रश्न अनेकांना पडतो. सरकारने ठरवलेल्या निकषात तुम्ही बसत असाल, तरच तुमचे नाव यादीत येते.
पात्र कुटुंब (Priority List):
- ज्यांच्याकडे राहण्यासाठी घर नाही (बेघर).
- ज्यांचे घर पूर्णपणे कच्चे (मातीचे/कुडाचे) आहे.
- कुटुंबात १६ ते ५९ वयोगटातील कोणीही कमावती पुरुष व्यक्ती नाही.
- भूमिहीन मजूर जे रोजंदारीवर काम करतात.
- अनुसूचित जाती (SC), जमाती (ST) आणि अल्पसंख्याक प्रवर्गातील गरीब कुटुंबे.
अपात्र कोण? (Exclusion Criteria):
खालील बाबी असल्यास घरकुल मिळत नाही:
- दुचाकी, तीन चाकी किंवा चार चाकी वाहन असल्यास.
- किसान क्रेडिट कार्ड (KCC) ची मर्यादा ५०,००० पेक्षा जास्त असल्यास.
- कुटुंबातील सदस्य सरकारी नोकरीत असल्यास.
- घरात फ्रीज किंवा लँडलाईन फोन असल्यास.
- कुटुंब आयकर (Income Tax) भरत असल्यास.
- आधीपासून पक्के घर (२ पेक्षा जास्त खोल्यांचे सिमेंटचे छत असलेले) असल्यास.
आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)
जर तुमचे नाव यादीत आले असेल, तर तुम्हाला ग्रामपंचायतीमध्ये खालील कागदपत्रे सादर करावी लागतात:
- आधार कार्ड: लाभार्थ्याचे आणि कुटुंबातील सदस्यांचे.
- जॉब कार्ड: मनरेगा (MGNREGA) नोंदणीकृत जॉब कार्ड.
- बँक पासबुक: बँक खाते आधारशी लिंक असणे अत्यंत आवश्यक आहे (Jan Dhan खाते असल्यास उत्तम).
- स्वच्छ भारत मिशन नोंदणी क्रमांक: शौचालयासाठी.
- जागेचा पुरावा: घर ज्या जागेवर बांधायचे आहे त्या जागेचा ८-अ उतारा किंवा ग्रामपंचायत नमुना नंबर ८. (जागा स्वतःची असावी किंवा कुटुंबाची संमती असावी).
- उत्पन्नाचा दाखला: तहसीलदारांचा दाखला.
- पासपोर्ट साईज फोटो.
- मोबाईल नंबर: जो सतत सुरू राहील.
‘आवास प्लस’ (Awas Plus) म्हणजे काय?
अनेकदा SECC 2011 च्या यादीतून अनेक गरजूंची नावे सुटली होती. अशा सुटलेल्या पात्र लाभार्थ्यांसाठी सरकारने ‘आवास प्लस’ सर्व्हेक्षण केले होते. जर तुमचे नाव मुख्य यादीत नसेल, तर ‘आवास प्लस’ यादीत (ब-यादी किंवा ड-यादी) असण्याची शक्यता असते. त्यामुळे ग्रामसेवकाकडे चौकशी करताना ‘आवास प्लस’ यादीबद्दल नक्की विचारा.
महत्त्वाच्या टिप्स: घरकुल मिळवण्यात अडचणी येऊ नयेत म्हणून…
१. बँक खाते आधारशी जोडा (NPCI Link): तुमचे बँक खाते आधारशी ‘सीड’ (Seed) केलेले नसेल तर सरकारकडून आलेले पैसे परत जातात. बँकेत जाऊन DBT Enable करण्यास सांगा.
२. स्वतःचे फोटो: बांधकाम करतानाचे फोटो जिओ-टॅगिंगसाठी लागतात. त्यामुळे बांधकाम सुरू केल्यापासून प्रत्येक टप्प्याचे स्वतःचे फोटो काढून ठेवा.
३. फसवणुकीपासून सावध रहा: घरकुल मंजूर करून देण्यासाठी कोणीही एजंट किंवा मध्यस्थ पैशांची मागणी करत असेल तर देऊ नका. ही प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाईन आणि मोफत आहे. लाच मागितल्यास गटविकास अधिकारी (BDO) यांच्याकडे तक्रार करा.
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: माझे नाव यादीत नसेल तर मी काय करावे?
उत्तर: जर तुम्ही पात्र असूनही नाव नसेल, तर ग्रामसभेत हा विषय मांडा किंवा गटविकास अधिकाऱ्यांकडे (Panchayat Samiti) लेखी अर्ज करा. अपील करण्याची सोय उपलब्ध असते.
प्रश्न २: घरकुल बांधण्यासाठी किती वेळ मिळतो?
उत्तर: पहिला हप्ता मिळाल्यापासून साधारणतः १२ महिन्यांच्या आत (१ वर्षात) घर पूर्ण करणे अपेक्षित असते. तसे न झाल्यास पुढील हप्ते रखडू शकतात.
प्रश्न ३: शहरात राहणाऱ्यांसाठी ही योजना आहे का?
उत्तर: नाही, PMAY-G ही फक्त ग्रामीण भागासाठी आहे. शहरासाठी ‘प्रधानमंत्री आवास योजना – शहरी’ (PMAY-U) ही वेगळी योजना आहे.
प्रश्न ४: घरकुलासोबत कर्ज मिळू शकते का?
उत्तर: होय. जर तुम्हाला घर मोठे बांधायचे असेल, तर या योजनेअंतर्गत बँकांकडून कमी व्याजावर ₹ ७०,००० पर्यंतचे कर्ज मिळण्याची तरतूद आहे.
निष्कर्ष :
प्रधानमंत्री आवास योजना (ग्रामीण) ही केवळ सिमेंट-विटांची इमारत उभी करणारी योजना नाही, तर ती ग्रामीण भारताचा चेहरामोहरा बदलणारी चळवळ आहे. २०२५ च्या नवीन यादीमुळे अनेक बेघरांच्या डोक्यावर हक्काचे छप्पर येणार आहे.
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी जागरूक असणे महत्त्वाचे आहे. तुमची कागदपत्रे तयार ठेवा, नियमितपणे यादी तपासा आणि बांधकाम वेळेत पूर्ण करा. वर दिलेल्या माहितीचा उपयोग करून तुम्ही आजच pmayg.nic.in वर जाऊन आपली स्थिती तपासू शकता.
पुढील कार्यवाही:
तुम्हाला यादी पाहण्यात काही अडचण येत आहे का? किंवा ‘आवास प्लस’ बद्दल अधिक माहिती हवी आहे? खाली कमेंट बॉक्समध्ये तुमचे प्रश्न नक्की विचारा. आम्ही तुमच्या शंकांचे निरसन करण्याचा नक्की प्रयत्न करू. तसेच, ही माहिती तुमच्या गावातील व्हॉट्सॲप ग्रुपवर शेअर करायला विसरू नका, जेणेकरून गरजू व्यक्तीपर्यंत ही आनंदाची बातमी पोहोचेल!
(टीप: ही माहिती सरकारी स्त्रोतांवर आधारित आहे, तरीही अंतिम निर्णयासाठी अधिकृत शासकीय संकेतस्थळ किंवा ग्रामपंचायत कार्यालयाशी संपर्क साधावा.)
Gharkul List 2025
