Ladki Bahin Yojana e-KYC Update : महाराष्ट्रातील घराघरात पोहोचलेली आणि महिलांच्या आर्थिक स्वातंत्र्याचा आधारवड ठरलेली ‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना’ सध्या पुन्हा एकदा चर्चेत आली आहे. दरमहा १५०० रुपयांची आर्थिक मदत देणाऱ्या या योजनेने लाखो महिलांच्या चेहऱ्यावर हास्य फुलवले आहे. मात्र, गेल्या काही महिन्यांत अनेक पात्र महिलांच्या चेहऱ्यावर चिंतेचे सावट होते. कारण काय? तर तांत्रिक अडचणी, आधार लिंकिंगमधील त्रुटी आणि ई-केवायसी (e-KYC) पूर्ण न झाल्यामुळे हक्काचे पैसे बँक खात्यात जमा होत नव्हते.
पण आता काळजी करण्याचे कारण नाही! महाराष्ट्र सरकारने महिलांच्या या समस्येची गंभीर दखल घेतली असून, लाभार्थींची फेरतपासणी (Reverification) प्रक्रिया सुरू करण्याचा मोठा निर्णय घेतला आहे. ज्या बहिणींचे पैसे तांत्रिक कारणास्तव थांबले आहेत, त्यांच्यासाठी ही एक सुवर्णसंधी आहे.
या विस्तृत लेखात आपण जाणून घेणार आहोत की ही फेरतपासणी प्रक्रिया नेमकी काय आहे? तुमचे पैसे का थांबले असू शकतात? ई-केवायसी कशी पूर्ण करायची? आणि पुन्हा अर्ज मंजूर करून घेण्यासाठी तुम्हाला कोणती पावले उचलावी लागतील. चला तर मग, सविस्तर माहिती घेऊया.
लाडकी बहीण योजना: महिला सक्षमीकरणाचे एक क्रांतिकारी पाऊल Ladki Bahin Yojana e-KYC Update
सुरुवातीला, ज्यांना या योजनेची व्याप्ती माहित नाही, त्यांच्यासाठी थोडक्यात आढावा घेऊ. २०२४ मध्ये महाराष्ट्र शासनाने राज्यातील महिलांना स्वावलंबी बनवण्यासाठी या महत्त्वाकांक्षी योजनेची घोषणा केली.
योजनेचे मुख्य उद्देश:
- महिलांचे आरोग्य आणि पोषण सुधारणे.
- त्यांना आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र करणे.
- कुटुंबातील निर्णय प्रक्रियेत महिलांचे स्थान मजबूत करणे.
या योजनेअंतर्गत, पात्र महिलांना दरमहा १५०० रुपये (म्हणजेच वर्षाला १८,००० रुपये) थेट बँक खात्यात (DBT द्वारे) दिले जातात. रक्षाबंधन, भाऊबीज यांसारख्या सणांना सरकारने अतिरिक्त बोनस देऊन महिलांचा आनंद द्विगुणित केला आहे. मात्र, हे पैसे मिळवण्यासाठी आधार कार्ड आणि बँक खाते लिंक असणे अनिवार्य आहे, आणि इथेच खरी अडचण निर्माण झाली आहे.
तुमचे पैसे का थांबले? ई-केवायसी आणि तांत्रिक अडथळे
गेल्या काही हप्त्यांमध्ये अनेक महिलांच्या खात्यात पैसे जमा झाले नाहीत. जेव्हा अंगणवाडी सेविका किंवा सेतू केंद्रावर चौकशी केली, तेव्हा ‘इनअॅक्टिव्ह आधार’ (Inactive Aadhaar) किंवा ‘केवायसी पेंडिंग’ अशी उत्तरे मिळाली. याची मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
आधार आणि बँक नावातील तफावत (Name Mismatch)
अनेक महिलांचे लग्नानंतरचे नाव आणि आधार कार्डवरील नाव यात फरक आहे. बँक पासबुकवर ‘सौ. सुनीता पाटील’ असेल आणि आधारवर ‘कुमारी सुनीता जाधव’ असेल, तर सिस्टम हे खाते रिजेक्ट करते.
आधार सीडिंग नसणे (Aadhaar Seeding Issue)
बँक खाते आधारशी लिंक असणे आणि आधार सीडिंग (DBT Mapping) असणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. अनेक महिलांनी फक्त केवायसी केली आहे, पण त्यांचे खाते NPCI (नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया) शी मॅप केलेले नाही. त्यामुळे सरकार पैसे पाठवते, पण ते खात्यात जमा होत नाहीत.
डुप्लिकेट अर्ज
एकाच घरातून किंवा एकाच महिलेचे दोन अर्ज भरले गेल्याने सिस्टमने दोन्ही अर्ज बाद केले आहेत.
अपूर्ण कागदपत्रे
काही अर्जांमध्ये फोटो अस्पष्ट असणे, हमीपत्र व्यवस्थित अपलोड न करणे किंवा रहिवासी पुरावा नसणे यामुळे लाभ थांबवला गेला आहे.
सरकारचा मोठा दिलासा: फेरतपासणी (Reverification) मोहीम सुरू
या तांत्रिक अडचणींमुळे लाखो खऱ्या आणि गरजू लाभार्थी महिला मदतीपासून वंचित राहत होत्या. हे लक्षात घेऊन सरकारने फेरतपासणी मोहीम हाती घेतली आहे.
फेरतपासणी म्हणजे काय?
ज्या महिलांचे अर्ज मंजूर होते (Approved), परंतु ई-केवायसी किंवा आधार त्रुटीमुळे (Payment Failed/Rejected) पैसे मिळाले नाहीत, त्यांच्या अर्जांची पुन्हा एकदा तपासणी केली जाईल. यात प्रामुख्याने मानवी हस्तक्षेप वाढवून आणि स्थानिक पातळीवर शहानिशा करून त्रुटी दूर केल्या जातील.
या मोहिमेची वैशिष्ट्ये:
- गावनिहाय याद्या: प्रत्येक ग्रामपंचायत आणि प्रभाग स्तरावर पैसे न मिळालेल्या महिलांची यादी तयार केली जात आहे.
- अंगणवाडी सेविकांची मदत: तुमच्या भागातील अंगणवाडी सेविका आता तुमच्या घरी येऊन किंवा तुम्हाला केंद्रात बोलावून कागदपत्रांची पडताळणी करतील.
- सुधारणेची संधी: ज्या चुकांमुळे अर्ज रिजेक्ट झाला होता, त्या चुका दुरुस्त करण्यासाठी (Edit Option) किंवा नवीन कागदपत्रे जोडण्यासाठी संधी दिली जात आहे.
फेरतपासणीसाठी तुम्हाला काय करावे लागेल? (Step-by-Step Guide)
जर तुमचे हप्ते थांबले असतील, तर खालील प्रक्रिया त्वरित पूर्ण करा. हे पाऊल उचलले तरच तुमचे थांबलेले पैसे पुन्हा सुरू होतील.
स्टेप १: तुमचे स्टेटस तपासा
सर्वात आधी ‘नारी शक्ती दूत’ अॅपवर किंवा अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन तुमचे स्टेटस तपासा.
- जर तिथे “Pending for e-KYC” दिसत असेल, तर तुम्हाला केवायसी पूर्ण करावी लागेल.
- जर “Rejected due to Bank Account” दिसत असेल, तर बँकेत जावे लागेल.
स्टेप २: बँकेत जाऊन DBT सक्रिय करा
ही सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे. तुमच्या बँकेच्या शाखेत जा आणि खालील गोष्टी करा:
- बँक मॅनेजरला सांगा की मला सरकारी योजनेचे पैसे (DBT) यायचे आहेत.
- माझे खाते NPCI शी लिंक (Aadhaar Seeded) आहे का ते तपासा.
- जर नसेल, तर त्वरित एक फॉर्म भरून आधार सीडिंग करून घ्या. (अनेकदा केवायसी असूनही सीडिंग नसल्याने पैसे येत नाहीत).
स्टेप ३: अंगणवाडी सेविकेशी संपर्क साधा
तुमच्या गावातील किंवा वार्डातील अंगणवाडी ताईंकडे रिजेक्ट झालेल्या अर्जांची यादी आलेली असते.
- त्यांना भेटा आणि तुमचे नाव यादीत आहे का ते पहा.
- त्यांनी सांगितलेली कागदपत्रे (उदा. नवीन आधार कार्ड, पासबुक झेरॉक्स) त्यांना जमा करा.
स्टेप ४: ई-केवायसी अपडेट करा
जर तुमच्या अर्जात आधार फोटो किंवा माहिती जुळत नसेल, तर जवळच्या सेतू सुविधा केंद्रावर किंवा महा-ई-सेवा केंद्रावर जाऊन बायोमेट्रिक (अंगठा लावून) ई-केवायसी पूर्ण करा. यासाठी तुमचा आधारशी लिंक असलेला मोबाइल सोबत असणे आवश्यक आहे.
कोणती कागदपत्रे सोबत ठेवावीत?
फेरतपासणी प्रक्रियेसाठी जाताना खालील कागदपत्रांचा संच तयार ठेवा, जेणेकरून वेळेवर धावपळ होणार नाही:
- आधार कार्ड: (अद्ययावत केलेले, शक्यतो लग्नानंतरचे नाव असल्यास ते उत्तम).
- बँक पासबुक: (ज्यावर आधार लिंक असल्याचा शिक्का असेल तर उत्तम).
- रेशन कार्ड: (केशरी किंवा पिवळे).
- हमीपत्र: (योजनेचा नमुना अर्ज).
- मोबाइल: (जो आधार कार्डला लिंक आहे, कारण त्यावर OTP येतो).
- रहिवासी दाखला: (जर रेशन कार्डवर नाव नसेल तर).
ग्रामीण आणि शहरी महिलांसाठी विशेष सूचना
ग्रामीण भागातील बहिणींसाठी:
खेड्यापाड्यात अनेकदा बँका लांब असतात. अशा वेळी तुम्ही ‘इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँक’ (Post Office Bank) मध्ये खाते उघडू शकता. पोस्टाचे खाते हे आधारशी त्वरित लिंक होते आणि तिथे DBT चे पैसे येण्यात तांत्रिक अडचणी खूप कमी येतात. त्यामुळे ज्यांचे राष्ट्रीयकृत बँकेत प्रॉब्लेम आहेत, त्यांनी पोस्टात खाते उघडण्याचा विचार नक्की करावा.
शहरी भागातील महिलांसाठी:
शहरात अनेकदा मोबाइल नंबर बदलल्यामुळे ओटीपीच्या समस्या येतात. तुम्ही तुमच्या आधार कार्डवर सध्या चालू असलेला मोबाइल नंबर अपडेट करून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. तसेच, महापालिकेच्या वॉर्ड ऑफिसमध्ये जाऊन याद्या तपासणे फायदेशीर ठरेल.
भविष्यातील तरतूद: रक्कम वाढणार का?
फेरतपासणीसोबतच आणखी एका गोष्टीची जोरदार चर्चा आहे, ती म्हणजे रक्कम वाढीची.
काही माध्यमांतील वृत्तानुसार आणि तज्ञांच्या मते, आगामी काळात सरकार लाडकी बहीण योजनेची रक्कम १५०० रुपयांवरून वाढवून २००० ते २५०० रुपये करू शकते. अर्थात, अद्याप याचा अधिकृत जी.आर. (GR) निघालेला नाही. मात्र, जर तुम्ही आता तुमची केवायसी आणि फेरतपासणी पूर्ण करून घेतली, तरच तुम्हाला भविष्यातील वाढीव रक्कमेचा लाभ मिळेल. त्यामुळे तुमचे खाते ‘Active’ असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: माझे दोन हप्ते आले, पण तिसरा हप्ता आला नाही, मी काय करू?
उत्तर: याचा अर्थ मधल्या काळात तुमच्या बँकेच्या सर्व्हरमध्ये किंवा आधार लिंकिंगमध्ये काही तांत्रिक बदल झाला असावा. तुम्ही त्वरित बँकेत जाऊन ई-केवायसी फॉर्म पुन्हा भरून द्या.
प्रश्न २: फेरतपासणीसाठी शेवटची तारीख काय आहे?
उत्तर: सरकारने अद्याप ठराविक शेवटची तारीख जाहीर केलेली नाही, परंतु ही प्रक्रिया लवकरात लवकर पूर्ण करावी जेणेकरून पुढचा हप्ता थांबणार नाही.
प्रश्न ३: आधार कार्डवर माहेरचे नाव आहे आणि बँकेत सासरचे, काय करावे?
उत्तर: शक्य असल्यास आधार कार्ड अपडेट करून त्यावर सासरचे नाव लावून घ्या. जर ते शक्य नसेल, तर मॅरेज सर्टिफिकेट (विवाह नोंदणी प्रमाणपत्र) जोडून तलाठी किंवा ग्रामसेवक यांच्याकडून पडताळणी करून घ्या.
प्रश्न ४: हे काम करण्यासाठी एजंटला पैसे द्यावे लागतात का?
उत्तर: नाही. लाडकी बहीण योजनेची कोणतीही प्रक्रिया, मग ती अर्ज भरणे असो वा फेरतपासणी, पूर्णपणे मोफत आहे. कोणत्याही एजंटला पैसे देऊ नका. अडचण आल्यास अंगणवाडी सेविकेशी संपर्क साधा.
निष्कर्ष :
‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना’ ही केवळ एक योजना नसून, ती महिलांच्या सन्मानाची गोष्ट आहे. ई-केवायसी किंवा तांत्रिक चुकांमुळे जर तुमचे पैसे थांबले असतील, तर निराश होऊ नका. सरकारने सुरू केलेली फेरतपासणी (Reverification) ही तुमच्यासाठी दुसरी संधी आहे.
थोडासा वेळ काढा, बँकेत जा, कागदपत्रे तपासा आणि आपली माहिती अपडेट करा. एकदा का तुमची सिस्टीममधील माहिती बरोबर झाली, की थांबलेले सर्व हप्ते एकाच वेळी तुमच्या खात्यात जमा होऊ शकतात. लक्षात ठेवा, एक जागरूक लाभार्थी म्हणून आपली कागदपत्रे अद्ययावत ठेवणे ही आपली जबाबदारी आहे.
या योजनेचा लाभ घ्या आणि आपल्या कुटुंबाच्या प्रगतीत हातभार लावा. ही माहिती आपल्या इतर मैत्रिणी, नातेवाईक आणि शेजारील महिलांना नक्की शेअर करा, जेणेकरून कोणाचीही मदत थांबणार नाही.
(टीप: हा लेख केवळ माहितीसाठी असून, वाचकांनी अंतिम निर्णयासाठी शासनाच्या अधिकृत जी.आर. आणि सूचनांचे पालन करावे.)
Ladki Bahin Yojana e-KYC Update
